Wat is kanker?
Er zijn meer dan honderd verschillende soorten kanker die op allerlei plaatsen in het lichaam kunnen ontstaan. Elke soort is een andere ziekte. Het gemeenschappelijke kenmerk van al deze ziekten is ongeremde celdeling.
Celdeling
Ons lichaam is opgebouwd uit miljarden bouwstenen: de cellen.
Voortdurend worden er nieuwe cellen gevormd. Dit is noodzakelijk om
te groeien en om beschadigde of verouderde cellen te vervangen. De
cellen ontstaan door celdeling, waarbij uit één cel twee nieuwe
cellen ontstaan, die zich op hun beurt ook weer delen,
enzovoort.
Meestal wordt de deling van cellen goed geregeld en worden precies
genoeg nieuwe cellen aangemaakt voor groei, herstel of vervanging.
De informatie die hiervoor nodig is, ligt vast in onze genen die we
van onze ouders hebben geërfd. Dit erfelijke materiaal, ook wel
aangeduid als DNA, komt in elke lichaamscel voor.
Soms gaat het mis met de celdeling, waardoor een beschadiging van
het erfelijk materiaal optreedt. Meestal worden deze cellen herkend
en wordt de beschadiging hersteld door 'repareergenen' of worden
deze cellen onschadelijk gemaakt door witte bloedcellen.
Als de afwijkende cellen niet worden herkend en deze toch tot
celdeling in staat zijn, ontstaat een niet-controleerbare
celdeling, die tot een gezwel of tumor leidt.
Er zijn goedaardige en kwaadaardige tumoren. Alleen bij
laatstgenoemde tumoren spreken we van kanker.
Goedaardige tumoren (bijvoorbeeld wratten) groeien niet door ander
weefsel heen en kunnen zich niet verspreiden door het lichaam. Wèl
kan zo'n tumor tegen omliggend weefsel aan drukken. Dit kan zo
hinderlijk zijn, dat de tumor verwijderd moet worden.
Kwaadaardige tumoren kunnen wel omliggend weefsel binnengroeien.
Deze tumoren kunnen zich ook uitzaaien (verspreiden van cellen via
de bloedbaan of het lymfestelsel).
   |
Hoe herken je kanker
Er zijn verschijnselen die een teken van kanker zouden kunnen zijn. Maar soms moeten patiënt en arts achteraf vaststellen dat 'vage' klachten in verband stonden met kanker.
Indien u last van onderstaande verschijnselen hebt, is het verstandig een arts te raadplegen:
| Blijvende heesheid of hoest | Als er (een beetje) bloed in opgehoest slijm zit, is het verstandig direct naar uw huisarts te gaan. Vooral rokers moeten hierop letten. |
| Slikklachten | Als het eten niet goed zakt of blijft steken in de slokdarm of als slikken pijn doet. |
| Nieuwe of veranderende moedervlekken | Als er een nieuwe moedervlek ontstaat of er moedervlekken veranderingen optreden aan een bestaande moedervlek, is het raadzaam direct een arts te raadplegen. |
| Een schilferend plekje of en knobbeltje op uw huid | Soms ontstaat op zo'n knobbeltje een wondje of zweertje dat niet binnen enkele weken geneest. Het hoeft geen kanker te zijn, maar voor wondjes die niet genezen, is het goed een arts te bezoeken. |
| Een verdikking of knobbel(tje) ergens in uw lichaam | Het kan gaan om een verdikking of ergens in uw lichaam knobbeltje in uw borst(en), zaadbal(len), hals, oksel(s), lies of elders in het lichaam. |
| Ongewoon vaginaal bloedverlies of abnormale afscheiding | Bij vrouwen is vaginaal bloedverlies bij of na het vrijen verdacht. Ook abnormale afscheiding tussen twee menstruatie-perioden in, bloedverlies na de overgang of als er sprake is van ongewone afscheiding. Soms geeft een beetje bloedverlies een bruinige afscheiding. |
| Blijvende verandering in de stoelgang zonder duidelijke aanleiding | Langdurige diarree of verstopping, maar
ook blijvende afwisseling daarvan. Bloed bij of in de
ontlasting is ook een reden om naar uw huisarts te gaan. Let wel, het hoeft geen kanker te zijn. Ook bij andere aandoeningen kan er bloed bij/in de ontlasting voorkomen. Het hoeft geen kanker te zijn, maar nader onderzoek is noodzakelijk bij elke verandering die meer dan twee weken duurt. |
| Urinewegproblemen of veranderingen bij het plassen | Het kan gaan om moeilijker kunnen veranderingen bij het plassen, vaker moeten plassen, pijn bij het plassen of bloed in de urine. Voor elke verandering geldt dat u het beste uw huisarts kunt raadplegen. |
| Gewichtsverlies zonder aanleiding | Als u afvalt zonder dat daar een duidelijke zonder aanleiding voor is, moet u daar niet mee blijven lopen. Raadpleeg hiervoor uw huisarts. |
Waardoor ontstaat kanker?
Vaak is kanker het gevolg van een samenloop van omstandigheden. Naast aanleg en leefgewoonten speelt toeval een rol. Iemand die altijd gezond heeft geleefd, kan tóch kanker krijgen. En andersom kan iemand die altijd ongezond heeft geleefd, in goede gezondheid oud worden.
Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat bepaalde leefgewoonten en omstandigheden het risico op een aantal soorten kanker vergroot. Dit worden risicofactoren genoemd. Voorbeelden hiervan zijn: roken, ongezond eten, veel alcohol drinken, onvoldoende lichaamsbeweging en overmatige blootstelling aan de zon. De meeste factoren beïnvloeden het risico pas bij langdurige blootstelling.
Op hogere leeftijd wordt men kwetsbaarder voor kanker. De celdeling kan makkelijker ontregeld raken. Daarnaast is het lichaam op latere leeftijd minder goed in staat om schade zelf te repareren. Omdat mensen tegenwoordig gemiddeld ouder worden dan vroeger, komt de ziekte vaker voor.
Hoe ontstaan uitzaaiingen?
Bij een kwaadaardige tumor kunnen cellen losraken en via het
bloed of de lymfe op een andere plek in het lichaam terechtkomen.
Als ze daar uitgroeien tot tumoren, is er sprake van uitzaaiingen
(metastasen). Uitzaaiingen kunnen zich nog vele jaren na de eerste
behandeling voordoen.
Of zich na een behandeling voor kanker wel of geen uitzaaiingen
zullen voordoen, is meestal niet te voorspellen. De kans op
uitzaaiingen verschilt per kankersoort.
Behandelingen
Er zijn verschillende methoden om kanker te behandelen.
De meest toegepaste methoden om kanker te behandelen zijn:
- operatie, hierbij wordt de tumor zo goed mogelijk weggenomen
- radiotherapie (bestraling), de straling doodt de cellen
- chemotherapie, behandeling met celdodende en celdelingremmende medicijnen
- hormoontherapie, deze behandeling is gericht op het remmen of blokkeren van de werking van hormonen
- immunotherapie, dit is een behandeling met medicijnen die een lichaamseigen afweerreactie tegen kankercellen stimuleert of simuleert
Soms worden deze behandelingen apart toegepast, maar vaak wordt kanker met een combinatie van methoden behandeld. De verschillende behandelmethoden moeten goed op elkaar zijn afgestemd om een zo goed mogelijk resultaat te krijgen. Afhankelijk van onder meer het stadium van de ziekte, bepaalt de arts voor welke behandeling u in aanmerking komt.
Doel van de behandeling
De verschillende behandelingsmogelijkheden voor kanker kunnen
een verschillend doel hebben.
Artsen gebruiken doorgaans de volgende indeling:
- curatieve behandeling, deze behandeling is erop gericht om
iemand te genezen.
- primaire behandeling: is de eerste en in de regel enige uitgevoerde behandeling
- adjuvante behandeling: deze behandeling kan worden gegeven na een andere, curatieve behandeling. De adjuvante behandeling is een toegevoegde behandeling, waardoor de kans op genezing groter wordt.
- neo-adjuvante behandeling: deze behandeling kan gegeven worden vóór een andere, curatieve behandeling. Hierdoor ontstaat een hogere kans op genezing.
- palliatieve behandeling: een palliatieve behandeling is gericht op het afremmen van de ziekte of het verminderen van klachten. De ziekte is niet meer te genezen.
